EĞİTİM PSİKOLOJİSİ Kpss Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı

EĞİTİM PSİKOLOJİSİ

Bireylerin gelişim özelliklerini ve öğrenme ilkelerini inceleyerek, eğitim ortamlarını etkili bir biçimde düzenlemeyi ve eğitim öğretimi verimli biçimde gerçekleştirmeyi amaç edinen uygulamalı bir bilim dalıdır.
Davranışın sebeplerini psikoloji incelerken, davranışın değiştirilmesi ile eğitim (öğrenme) ilgilenir.

Eğitim Psikolojisinin Alt Dalları
1- Gelişim Psikolojisi     2- Öğrenme Psikolojisi    3- Rehberlik ve Danışmanlık Psikolojisi

Psikoloji biliminin ilk kurucusu W. Wundt kabul edilir. İlk psikoloji laboratuarını kurmuştur.

Psikoloji Akımları
1- Yapısalcılık (Wundt) :
İnsan davranışları kontrollü koşullarda gözlenmiştir.
Psikolojinin amacı bilinç öğelerini birleştirmek ve çözmektir.
Bilinci çözmek için içebakış yöntemi kullanılmaktadır. (içsel duygular-sezişler)

2- Davranışçılık (Watson – Pavlov – Thorndike – Skinner - J.Locke – Guthrie)
Yapısalcılığı yetersiz sayar.
Duygular gözlenemez. (içebakış yöntemini reddeder.)
Psikoloji gözlenebilen ve ölçülebilen davranışlar üzerinde çalışır.
Davranışın niçin olduğuna değil nasıl olduğuna önem verir.
U – T ilişkisi üzerinde durur.

3- Psiko – analitik Yaklaşım ( Freud – Erikson )
Davranışların sebebi bilinç dışı etkinlikler (biyolojik) dir.
İnsan cinsellik ve saldırganlık güdüsünün etkisindedir. Tehlikelidir.
Toplumda hoş görülmeyen davranışlar bilinç dışına itilir ama kaybolmaz.
Kişiliğin oluşumunda (0–6 yaş) anne – baba tutumu önemlidir. (çocukluk)
    Erikson’a göre;
Kişiliğin oluşumunda ve gelişiminde biyolojik etmenlerle beraber sosyal çevrede önemlidir.
(Psiko-sosyal Gelişim Kuramı)
Benlik gelişimi dönemler halinde olur. Bu dönemlerde kriz anları bulunur.
Bireyin gelişimi yaşam boyu sürer.

4- Bilişsel Yaklaşım (Wertheimer – Köhler – Kofka - Gestalt Ekolü)
Gestalt ekolü bireye ve davranışlara bütünsel bakmıştır.
Davranışlar zihinsel birer süreçtir. Bu süreç ilgi, algı, düşünme ve kavrama evreleridir.

5- Hümanist Yaklaşım (Maslow – Rogers – Kholberg)
Psiko-analitikçilere karşı çıkarak insanın tehlikeli olmadığını, iyilik üzere var olduğunu savunur.
Davranışların temelinde ihtiyaçlar (güdüler) bulunur.
Kendini gerçekleştirme varılabilecek son basamaktır.
Algılama ve benlik kavramı (tasarımı) üzerinde durulur.
Eğitim öğrenci merkezli olmalı, öğrencinin potansiyelini gerçekleştirmesine ve kişisel gelişimine yardımcı olmalıdır.

6- Nöro-biyolojik Yaklaşım (W. James – Hebb)
Davranışları beyin (sinir) sistemi ve beyin hücreleri arasındaki sinaps bağlarına göre ele almışlardır.

Gelişim bir süreç iken, gelişme bir üründür.
Büyüme fiziksel özelliklerdeki değişim (artış) dir.
Olgunlaşma vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonları yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak kalıtımın etkisiyle getirdiği biyolojik değişmedir.
Yaş ve zekâ, sinir sistemi üçlüsünün koordinasyonu ile ilgilenir.
Olgunlaşma sonucu oluşan davranışlar öğrenme ürünü sayılmaz. (yürüme)
Hazırbulunuşluk: Olgunlaşmanın yanı sıra önceki öğrenmelerin, ilgilerin, tutumların, güdülenmişlik düzeyinin, bir sonucudur. Organizmanın bir davranışı yapabilecek gelişim düzeyine gelmesi ve olumlu tutum sahibi olması hazırbulunuşluk düzeyinin temel göstergesidir. (Güdülenme düzeyine erişmesi)
Hazırbulunuşluk olgunlaşmadan (olgunlaşmayı da içine alan) daha geniş bir kavramdır.

Öğrenme üzerinde çevresel uyarıcıların en etkili olduğu dönem “kritik dönem”dir.
Bedensel büyümenin ve zihinsel gelişmenin en hızlı olduğu dönem doğum öncesi dönemdir.
Androjen Kişilik: Karşı cinsin tepkilerini verebilme. Kadınsı işleri erkeklerinde yapması.

Gelişimi Etkileyen Faktörler
1- Kalıtım   
2- Çevre   
3- Zaman (Kritik Dönem) : ABD Irak’a girdikten sonra çocuklar savaş oyunlarına ilgi göstermeye başladılar.

Gelişimin Boyutları
1- Bedensel Gelişim    2- Zihinsel Gelişim    3- Sosyal Gelişim    4- Duygusal Gelişim

Gelişim İlkeleri
Gelişim, Kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür.
Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda gerçekleşir.
Gelişim nöbetleşe devam eder.
Gelişim baştan ayağa, içten dışa doğrudur.
Gelişim genelden özele doğrudur.
Gelişimde kritik dönemler vardır.
Gelişim bir bütündür.
Gelişimde bireysel farklılıklar vardır.

Gelişimin Görevleri Modeli (Havighurst)
Kritik dönemin öneminden bahsetmiştir. Birey gelişimi dönemler halinde gerçekleşir.

àBebeklik Dönemi (0–2 yaş)
Nefes alma gibi hayati faaliyetleri gerçekleştirme
Doğumu takiben fiziksel çevredeki değişikliklere uyum sağlama
Dışkı kontrolünü gerçekleştirme
Katı yiyecek yemeyi öğrenme
àİlk Çocukluk Dönemi (2–6 yaş)
Konuşmayı ve yürümeyi öğrenme
El-göz uyumu
Özbakım becerilerini (giyinme, yemek vb.) yerine getirme
Cinsiyet farklılıklarını öğrenme ve cinsel kimlik kazanmaya başlama
Toplumsal kurallara dair yanlış ve doğru davranışı ayırt etme, toplumsal rolleri öğrenme
àSon Çocukluk Dönemi (6–12 yaş)
Okuma, yazma ve hesaplamayı öğrenme
Kişiler arası (yaşıtlarıyla) ilişkileri geliştirme  
Yetişkinleri model alır, cinsiyet rolü geliştirir
Kişisel bağımsızlını kazanmaya başlar.
Vicdan ve değer sistemi geliştirir.
àErgenlik Dönemi (12–18 yaş)
Bedenini kabullenme
Bir mesleğe doğru yönelme
Yetişkin kadın veya erkek sosyal rolünü edinme
àGenç Yetişkinlik Dönemi (18–25)
Eş seçme ve bir işe başlama
Vatandaşlık sorumluluklarını üstlenme
Arkadaşlar ve sosyal gruplar bulma

Gelişim Alanları
1- Bedensel Gelişim    2- Bilişsel (Zihinsel)    3- Kişilik Gelişimi    4- Ahlak Gelişimi    5- Benlik Gelişimi
                Gelişim
              - Dil Gelişimi

BEDENSEL GELİŞİM
à0-3 Yaşlar
- Bedensel gelişim doğum öncesi dönemden sonra en hızlı bu yaşlarda görülür.
- Önce baş büyür. Boy ve ağırlık hızla artar.
- Psiko-motor ve sinir sistemi hızla gelişir.
à3-7 Yaşlar
- Bedensel gelişim yavaşlar.
- Organların orantısı düzensizdir.
- Koşmayı, oynamayı isterler.
à7-12 yaşlar
- Kızların bedeni erkeklere göre daha gelişmiştir.
- El-göz uyumu sağlanır ve küçük kaslar gelişir.
- 11-12 yaşlar arası erinlik dönemine girilir.
à12-18 Yaşlar
- Cinsiyet salgı bezleri aktiftir.
- Kas ve iskelet gelişimi hızlanır
- Hızlı fizyolojik değişimler olur.

BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM
Bireylerdeki düşünme, akıl yürütme, bellek ve kavrama sistemlerinde meydana gelen değişmedir.
Dünyayı anlamayı ve öğrenmeyi sağlayan zihinsel faaliyetlerdeki gelişimdir.

Piaget’e Göre Zihinsel Gelişim
Zekâ; bilişsel gelişimin üzerinde durduğu ilk kavramdır.
Zekâyı; çevreye uyum yapabilme yeteneği olarak tanımlamıştır.

Zekâ Kuramları
àSperman’ın İki Etmen Kuramı
Zekâ genel yetenek ve bu genel yeteneğe bağlı başka özel yeteneklerden oluşur.

àÇoklu Etmen Kuramı (Thorndike)
Zekâyı sözcükleri anlama, sayılarla akıl yürütme, kavrama, ilişkileri görsel algılama gücü olarak tanımlamıştır.

àGuilford’un Küp Kuramı
Zekâyı zihinsel işlemler, içerik ve ürün olmak üzere 3 boyutta inceler.

àÇoklu Zekâ Kuramı
Zekâ sözel, sayısal, müziksel, sosyal, uzamsal, hareketsel, görsel, bireyler arası ve içe dönük alanlarda faaliyet yapabilme yeteneğidir.

àDuygusal Zekâ Kuramı
Özbilinç (Kendi duygularının farkında olma)
Duyguları İdare Edebilme (Sıkıntı verici duygularla başa çıkma)
Kendini Harekete Geçirme (Kendini başarıya güdüleme)
Empati (Başkalarının duygularını anlama)
İlişkileri Yürütebilme (Temel sosyal beceriler sahip olma)

Piaget’e Göre Bilişsel Gelişim Öğeleri
Olgulaşma: Fiziksel gelişimin ardından zihinsel gelişim sağlanır. Okuma yazma için belli yaşa gelinmeli.
Yaşantı (Deneyim) : Yaşantı zenginliği bilişsel gelişim için önemlidir.
Sosyal Etkileşim: Kuşaktan kuşağa aktarılan bilgilerin de bilişsel gelişim de önemi vardır.
Dengeleme: Yeni bilginin oluşturduğu dengesizlik gerilim oluşturur. Zihin dengeleme eğilimindedir.
Örgütleme: Bilgi, olay ve süreçleri tutarlı hale getirmek için birleştirme eğilimi vardır.

Piaget’e Göre Bilişsel Gelişimin Temel Kavramları
Şema: Bireyin çevresindekileri tanımak için zihninde oluşturduğu algı çerçevesidir.
Özümleme: Karşılaşılan bilgiyi daha önce var olan bilişsel yapı içine alma sürecidir.
        Aslan gören çocuk bunu zihnindeki köpek şemasına yerleştirir ve bu “köpek” der.
Uyumsama – Uyma (Düzenleme-yerleştirme) : Aslanı köpek olarak zihnine yerleştirmeye çalışan çocuk onu daha iyi tanıyarak “bu aslandır” der.
Dengeleme: Özümlemeden sonra uyumsama gerçekleşince dengeleme oluşur.

Piaget’in Bilişsel Gelişim Dönemleri
à Duyusal (sensori) – motor dönem  (0–2) :
Kendini dış dünyadan ayırt eder.
İlk deneme yanılmalarını yaşar.
Nesne sürekliliğini kazanır. (9. aydan itibaren)
Döngüsel tepki: Ayağını çarptığında yatak ses çıkarır. Çocuk bunu yapmaya devam eder.
Devresel tepki: Yaptığı espriye gülündüğünü görünce bıktırana kadar tekrarlar.
Ertelenmiş taklit: Üzerinden zaman geçmesine rağmen çocuğun gördüğü bir olayı taklit etmesi.
Alışkanlık kazanma: Önceleri babasının aldığı bebeği her gördüğünde sevinirken artık sevinmez.

à İşlem Öncesi Dönem:
    2 dönem olarak incelenir.
Sembolik (Kavram öncesi) Dönem (2–4)
Sezgisel Dönem (4–7)

Dil hızla gelişir. Kendilerine has semboller geliştirirler.
Sembolik oyunlar oynar. Boş bardakta çay varmış gibi içer.
Odaklama (Merkezleme): Nesne ya da olayların yalnızca bir özelliğine odaklanırlar. Karşıdan karşıya geçerken bir önceki baktığı tarafı unutur. Dilimlenmiş elma dilimlememişten daha fazladır.
Animizm: Cansız varlıklara canlı gibi davranır, onlarla konuşur.
Çocuklar hep bir ağızdan konuşur birbirlerini dinlemezler.
Egosantrizm (Benmerkezci düşünme ve konuşma): Kendisini dünyanın merkezinde dünür. Her olayı kendi gözüyle değerlendirir ve herkesin de kendisi gibi düşündüğünü zanneder. Telefonda konuşurken karşısındakinin kendi gördüklerini gördüğünü düşünerek “Bak oyuncağım kırıldı.” der. Eşyalarını kimseyle paylaşmaz.  
Özelden özele akıl yürütme: Her sabah kahvaltıda yumurta yiyen bir çocuk, yumurta yemediği bir gün kendini kahvaltı yapmamış sayar.
Maddeleri yalnızca bir özelliğine göre sıralayabilir ve sınıflandırabilir. Verilen topları sadece renklerine göre sınıflandırması istenebilir. (Tek yönlü mantık yürütme)
Olayları tersine çevirerek düşünemezler. Sürahiye boşaltılan bir bardak suyun tekrar bardağa boşaltıldığında önceki seviyede olacağını düşünemezler.
İlk akıl yürütme (tek yönlü) faaliyetleri başlar.
Korunum ilkesini henüz kazanmamıştır. Yeri değişen nesnenin sayısının da değiştiğini düşünür.

à Somut İşlemler Dönemi (7–11):
Duyu organlarına bağlı olarak somut düşünür.
Olaylar ve nesneler hakkında mantıksal düşünür. Sayıları kullanmayı ve kümeyi öğrenir.
Objeleri birkaç özelliğine göre sıralayabilir ve sınıflandırabilir. (Birkaç yönlü akıl yürütme)
İşlemeleri tersine çevirebilir.
Mantıklı düşünmeye başlar. Somut nitelikli problemleri çözebilir.
Benmerkezcilikten uzaklaşarak sosyalleşmeye başlar.
Korunum ilkesini kazanır.

à Soyut (Formel) İşlemler Dönemi (11–18):
Duyu organlarından bağımsız düşünür.
Soyut kavram ve düşünceler hakkında mantık geliştirebilir.
Göreceli düşünmeye başlar. Orijinal fikirler üretir. (Fotoğrafa bakınca kendisine göre sağ ve solu bilir.)
Akıl yürütebilir. (Tümevarım, tümdengelim yollarını kullanır. Hipotez kurar ve test eder) Yetişkin bireyler gibi davranır.
İdeal, fikir, inanç ve değer geliştirebilir.
Birleştirici düşünme: Birey değişken birkaç özellik içeren problemleri çözebilir.
Ergen egosantrizm: Kendi düşüncelerinin tartışmasız doğru olduğunu düşünür. İzlendiğini ve takip edildiğini, kimseye yaranamadığını zanneder.
Beynin cinsel salgılar salgılaması ile zihinsel yapısında farklılıklar meydana gelir.
Bedeni hızla büyüdüğü için sakarlık ve dikkatsizlik gözlenir.

PİAGET’İN BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM AŞAMALARINA İLİŞKİN İLKELER
Zihinsel gelişim yavaş ve aşamalıdır. (Hiyerarşik) Önceki yaşantılar sonraki yaşantıların temelini oluşturur.
Her birey evreleri atlamadan izler. Gelişimde bireysel farklılıklar vardır.

PİAGET’İN BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM KURAMINA GÖRE ÖĞRETİM İLKELERİ
Okulun görevi sosyal çevreye uyumu sağlamaktır.
Birey kendi çabalarıyla kendisini yönlendirmelidir.
Öğretim bireylerin gelişim düzeylerine uygun olmalıdır.
Birey öğrenme sürecinde aktif olmalıdır.
Ezber zararlıdır. Birey ürüne ya da performansa göre değerlendirilir.

BRUNER’İN BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM DÖNEMLERİ
1- Eylemsel Dönem (0–3)
Çocuk çevreyi eylemlerle tanır. Nesnelere dokunur, ısırır, hareket ettirir. Çocuk yaparak öğrenir. Bilgi eylemlerle temsil edilir. Kaşık yemek yediği, bisiklet bindiği bir nesnedir.
2- İmgesel Dönem (3–6)
Bilgi imgelerle elde edilir. Görsel bellek gelişmiştir. Algı önemlidir. Çocuk görmediği olay ya da nesneyi resmedebilir. (uzamsal zekâ)
3- Sembolik Dönem (6- )
Çocuk yaptıklarını ve anladıklarını sembollerle açıklar. Dil, mantık, matematik, müzik alanlarının sembollerini kullanır. Benzer nitelik ve özellik gösteren nesne ve objelerin sembolik karşılığını (insan, hayvan, bitki) kullanır.

VYGOTSKY’E GÖRE BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİME ETKİSİ OLAN FAKTÖRLER
                    ↓                ↓                  ↓             ↓
    Bilişsel Gelişimde        Çocuk-Yetişkin    Dil Öğrenme        Nesne, materyal
sosyal çevrenin önemi                      İlişkileri                           ve olaylarla somut
             vardır.                                         yaşantılar

BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM YAKLAŞIMLARININ KARŞILAŞTIRILMASI
 
                 (Piaget)
Bilişsel Gelişim Devre Kuramı    (Bruner)    (Vygotsky)
Sosyal/Kültürel (Çevre) Bilişsel Kuram      
-70    Öğrenme sürecinde çocuk aktiftir. Öğrenme kendi başına gerçekleştirdiği bir süreçtir.
-71    İç etkenler (algılama, dikkat, depolama) öğrenme sürecinde önemlidir.
-72    Bilişsel gelişim biyolojik ilkelerle açıklanır.    -73    Bilişsel gelişim bilgi işleme sürecinin ve depolama sisteminin gelişimine bağlıdır.
-74    Öğrenciyi harekete geçiren en önemli güdü merak, başarılı olma ve birlikte çalışmaktır.
-75    Bilgilerin (uyaranların) anlamlı yapı bütünlüğüne ulaşmasında birey aktiftir.
-76    Bilgiyi hızlı öğretmenin yolu meraka düşürmek ve belirsizlik durumu oluşturmaktır.    -77    Öğrenmenin sosyokültürel yönünü, yetişkin ilişkilerini, dili ve somut yaşantıları vurgulamıştır.
-78    Çocuk çevresindeki bilgileri içselleştirir ve çevreden öğrenir.
-79    Bilişsel gelişim kendiliğinden değil çeşitli etmenlerle gerçekleşir.
-80    Dış etmenlerin önemi üzerinde durulur.      

DİL GELİŞİMİ
 
Davranışçı Yaklaşıma Göre Dil Gelişimi    Sosyal Öğrenme Yaklaşımına Göre Dil Gelişimi    Biyolojik (Psiko-Linguistik) Yaklaşıma Göre Dil Gelişimi      
-81    Bebek kendisini istediği sonuca götürecek sesleri tekrar ederek dili öğrenir.
-82    Dil gelişimi taklit ve pekiştirme yoluyla olur.
    - Bebek anne ve babanın model olması ve onların pekiştirmesi ile öğrenir.    - Dil gelişimi biyolojik ve psikolojik temellere göre incelenmiştir.
- Chomsky göre beynin belli bölümleri yeterli olgunluğa erişince dil kazanılır.
- Önce cümle yapısı kavranır, bunlar farklı yapılara dönüştürülerek yeni cümleler kurulur.
- Çocuklar isim, fiil, sıfat sırasına göre öğrenir.     

Dil Gelişimini Etkileyen Faktörler
Cinsiyet: Kızlar erkeklerden önce konuşur, kelime hazneleri fazladır.
Çevre: Tv, bilgisayar
Ailenin sosyo-ekonomik durumu
Öğrenen oyunlar
Yetişkinlerin tavrı, üslubu

Dil Gelişiminin Aşamaları
Agulama – Babıldama Evresi (0–6 aylar):
İhtiyaçlarının karşılanması için bilinçsizce sesler çıkarır.
Heceleme Evresi (6–12 aylar):
Konuşma organları olgunlaşmıştır. Heceler. Ba-ba An-ne
Tek Sözcük Evresi (12–18 aylar):
Konuşmada kritik dönemdir. Tek kelimeyle çok şey anlatılır. (Morgem)
Kedi deyince “Kediyi köpek kovaladı” anlamına gelebilir.
Telegrafik Konuşma (18–24 aylar):
İki kelimeyi birleştirirken bağlaç kullanmaz. Anne su
Bu dönemde kullandığı kelime sayısı artar.
İlk Gramer Süreci (24–60 aylar):
Kurallı ve gramere uygun konuşur. Dili hızla gelişir.

Dil Gelişiminde Farklı Düzeyler
Morgem (Tek sözcük ile konuşma)
Telegrafik Konuşma
Kavram Gelişimi: Benzer özellik taşıyan uyarıcılara sembol verme (insan, bitki)
Aşırı Kurallaştırma: Kütüphanede susulması gerektiğini öğrenince her yerde susar.
Eksik Kurallaştırma: Sütün yalnızca yatarken içildiğini sanması.
Alıcı Dil: Bir arkadaşının adını öğrenince herkesin adını öğrenmeye çalışması.

KİŞİLİK GELİŞİMİ

Kişilik, bireyi başkalarından ayıran, doğuştan getirilen ve sonradan kazanılan özellikler bütünüdür.
Kişiliği Oluşturan Özellikler: İlgi, yetenek, duygu, güdü, huy, sosyal-bilişsel-fiziksel özellikler, değerler, inançlar, tutumlar.

Kişilik Kavramları:
Benlik: Bireyin kendini nasıl algıladığıdır.
Özgüven: Bireyin kendine güven duymasıdır.
Özsaygı (Benlik saygısı): Bireyin kendini sevmesi, olduğu gibi kabullenmesidir.

PSİKO-ANALİTİK KURAMINA GÖRE KİŞİLİK GELİŞİMİ

Psiko-seksüel (Psikanaliz) Gelişim (Freud)
Psiko-sosyal Gelişim (Erikson)

1- Psiko-seksüel (Psikanaliz) Gelişim (Freud)
Ø    Freud’un görüşleri kuramsal ve uygulamaya dönük olarak iki kısımdır.
Ø    Uygulamalı kısım serbest çağrışım yöntemi ile psikolojik rahatsızlıkların tedavi edilmesine yöneliktir.
Ø    Kuramsal kısmı ise insan davranışlarının altında yatan dinamikleri anlamaya ve açıklamaya yöneliktir.
Ø    Kuram 3 bölümde incelenir.
i.    Bilinç Sınıflaması (Topoğrafik Kişilik Kuramı)
ii.    Kişilik Yapısı (Yapısal Kişilik Kuramı )
iii.    Psiko-seksüel Gelişim Dönemleri

i.    Bilinç Sınıflaması (Topoğrafik Kişilik Kuramı)
Davranışların temelinde bilinç dışı düşünceler ve materyaller bulunur.
Bilinç: Farkında olduğumuz yaşantıların olduğu yer.
Bilinçaltı (Bilinç ötesi): Bilincinde olmadığımız ama biraz düşününce bilince çıkarabildiğimiz yaşantıların olduğu yer.
Bilinçdışı: Bilincin dışında olan ve özel tekniklerle bilince çıkarılabilen yaşantıların bulunduğu yerdir. Psikanaliz kişinin bilinci dışındaki sorunlarını gün ışığına çıkararak çözmeye çalışır.
ii.     Kişilik Yapısı (Yapısal Kişilik Kuramı )
Kişilikteki id, ego ve süperego’nun etkileşimi davranışları etkiler.
İd: Doğuştan gelen ve sürekli doyurulmayı bekleyen ilkel duygulardır.
     Libido (cinsel enerji) ve saldırganlık id’den kaynaklanır. Ruhsal enerji içgüdüseldir ve bir an önce doyurulmalıdır.
Ego: İd’in karşı konulmaz istekleri ile süperego’nun sınırlayıcı tutumları arasında arabuluculuk yapar. Akıllı, mantıklı kişilik bölümüdür. Kişiliğin karar organıdır.
Süperego: Anne-babadan öğrenilmiş toplumsal kuralları, gelenek görenekleri, vicdan ve ahlak kurallarını içerir. 

Freud, insanı saldırgan ve cinsel dürtüleri denetim altına alınması gereken olumsuz ve yıkıcı bir varlık olarak tanımlamıştır.
Toplum baskısından uzak rahat davranan insanın psikolojik sorunlarının olmayacağını savunur.
Toplumu ve kültürü davranışların oluşumunda etkisiz gördüğü için eleştirilmektedir.
Kişiliğin belirlenmesinde 0-6 yaş üzerinde durur.
Çocuk yetiştirmede anne-baba tutumunun önemine vurgu yapar.
iii.  Psiko-seksüel Gelişim Dönemleri
Oral Dönem (0-1)
Haz organı ağızdır.
Verilen bakım çocuğun yetişkinliğinde bağımlılık ve güven düzeyini etkiler.
Fazla ya da az emzirilen çocuk bağımlı ve güvensiz olur.
İleriki yaşlarda tırnak yeme, sigara, içki bağımlılığı gözlenir.
Anal Dönem (1-3)
Haz kaynağı dışkılama organıdır.
Tuvalet kontrolü eğitimi verilir.
Katı ve baskıcı eğitim kişiliğinde yıkıcılık, kızgınlık, dağınıklık meydana getirir.
İleri yaşlarda görülen inatçılık, cimrilik, eli açıklık, üretkenlik, aşırı düzenlilik, özerklik ve uyum bu dönemde kazanılır.
Çocuk kendini ve çevreyi kontrol etmeyi öğrenir. (Bağımsızlık duygusu, özerklik)
Fallik Dönem (3-7)
Haz kaynağı cinsel organıdır.
Soruları sıklaşır.
Anne-babaya cinsel eğilim yaşar.
Oedipus Karmaşası: Erkek çocuğun anneye ilgi duyması ve bu yüzden babayı rakip görmesi.
Elektra Karmaşası: Kız çocuğun babaya ilgi duyması.

Letans (Gizil) Dönem (7-11)
Gizlilik önemlidir.
Cinsel konulardan hoşlanmazlar.
Kendini oyuna verir.
Ergenlik öncesi geçiş, bekleyiş (durgunluk) dönemidir.
Genital Dönem (11-18)
Cinsel gelişim hızlanır.
Cinsel olgunluk gelişir.
Karşı cins ile arkadaşlık kurulur.

Freud’un Kuramına Göre Bazı Bireysel Durumlar
Engelleme: Bireyin amacına ulaşmasının engellenmesi. Verilen tepki saldırganlıktır.
Çatışma: Birbirine ters düşen güdülerin rekabeti. İnsanı birbirine zıt davranışlara sürükleyen ihtiyaçlar karşısında meydana gelen huzursuzluk hali.     Sinemaya mı?  à Kütüphaneye mi?
a.    Yanaşma – Yanaşma Çatışması: Uyku mu?  à  Yemek mi?
b.    Kaçınma – Kaçınma Çatışması:  Diyet mi?  à  Ameliyat mı?
c.    Yanaşma – Kaçınma Çatışması:  Pasta mı?  à  Diyet mi?
Savunma Mekanizmaları:
d.    Mantığa Bürüme (rasyonelleştirme): Borç yiğidin kamçısıdır.
e.    Bastırma (bilinçaltına itme): Ölümü unutma. Yüklü gelen faturanın gününü geçirme.
f.    Karşıt Tepki Geliştirme: Sevmediğimiz birine seviyormuşuz gibi davranma.
g.    Yansıtma: Kendi kopya çektiği halde “Herkes kopya çekiyor.” demek.
h.    Özdeşleşme: Çirkin bir kız bunu telafi etmek için ünlü birisi gibi giyinir.
i.    Yer (yön değiştirme): Patrona kızan birisi evde hırsını karısından çıkarır.
j.    Yüceltme: İlkel duygularını meşru alanlarda ifade eder. Saldırganlık eğilimi olanın dövüş sporlarına gitmesi.
k.    Soyut Kavramlara Bürüme: İstemediği yaşantıları soyutlaştırır. (Ölümü)
l.    Hayal Dünyasına Kaçma: İnşaat işçisinin kendini pop star gibi görmesi. 
m.    Telafi: Kişi zayıf olduğu tarafını kuvvetli olduğu alanlarda telafi eder. Çirkin bir erkek kadınların beğenisini kazanabilmek için ünlü bir ressam olmaya çalışır.
n.    İnkâr

Bazı Davranış Tarzları
Duyarlık Kazanma: “Yeşili koruyanlar” “ Sigara ile savaşanlar”
Duyarsızlaşma: kişinin aynı uyarıcıya devamlı maruz kalması sonucu tepkisizleşmesi. Acilde çalışan bir dr.
Alışkanlık Kazanma: Babasının aldığı oyuncağı her gördüğünde çok sevinen çocuk bir süre sonra sevinmez.

PSİKO-SOSYAL GELİŞİM YAKLAŞIMI
Kişiliğin oluşumunda biyolojik etkenlerle birlikte sosyal çevrede önemlidir.
Epigenetik İlke: Benlik gelişimi belirli zaman dilimleri içerisinde biyolojik temelli ve aşamalı olur.
Gelişim dönemler halinde olur. Kriz dönemleri atlatılır.
Kişilik Gelişimi Freud’un iddia ettiği gibi 0-6 yaş arasında değil yaşam boyu devam eden bir süreçtir.

Psiko-sosyal Gelişim Yaklaşımının Aşamaları:
Temel Güvene Karşı Güvensizlik
Anne ya da bakıcının tutumu ilerde güven ve sosyal ilişkilerin gelişimi açısından önemlidir.
Özerkliğe Karşı Utanç ve Kuşku: Kendi kendini kontrol etme yeteneği kazanır.
Girişimciliğe Karşı Suçluluk: (okul öncesi eğitim dönemi) Merak artar. Çocuğa ters cevap verilirse suçluluk duygusu oluşur.
Çalışkanlığa Karşı Aşağılık Duygusu (Başarıya karşı yetersizlik): (ilköğretim dönemi)
Yaptıklarından ötürü çevreden övgü bekler.
Başkaları ile kıyaslanmak olumsuz benlik gelişimine neden olur.
Kimlik Kazanmaya Karşı Rol Karmaşası (ergenlik dönemi)
Egosantrizm hâkimdir. Daima model aldığı kişiler vardır.
Yakınlık Kurmaya Karşı Yalnız Kalma (Uzaklık): (İlk yetişkinlik dönemleri)
Üretkenliğe Karşı Verimsizlik (Durgunluk): (orta yetişkinlik dönemi)
Ego Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk (ileri yetişkinlik dönemi)
Freud ve Erikson’un Yaklaşımları
           0                 1                3                  6            11            
 
Freud    Oral Dönem    Anal Dönem    Fallik Dönem    Gizil Dönem    Genital Dönem      
Erikson    Güvene karşı güvensizlik    Özerkliğe (bağımsızlığa) karşı utanç ve kuşku    Girişkenliğe karşı suçluluk    Başarıya karşı aşağılık    Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası     


Erikson’un Ergenlikte Kazanılabilecek 4 Kimlik Statüsü
Başarılı kimlik statüsü
Erken (İpotekli) bağlanmış kimlik statüsü (Çocuk merkezli aile ilişkisi)
Kimlikle ilgili kararları anne-baba ya da diğer insanlar verir.
Moratoryum kimlik statüsü (Dengesiz aile ilişkileri)
Kimlik bunalımı yaşar. Vurdumduymazdır. Amaçsızdır.  “Böyle gelmiş böyle gider” diye düşünür.
Kargaşalı (Dağınık) kimlik statüsü (Az etkileşimli ve yönlendirmenin olduğu aile ilişkileri)
Bunalım yaşanmaz, bağlanma olmaz. Bir kimliğe bağlanmak istemez.

AHLAK GELİŞİMİ
Ahlak; toplum içinde benimsenen, uyulması zorunlu olan davranış ve kurallardır.

Piaget’in Ahlak Gelişim Kuramı
Ahlaki gelişim, bilişsel gelişime paralel olarak çevrede oluşan sosyal etkileşime göre gerçekleşir.
    Ahlak Gelişimi Evreleri
Benmerkezcilik Dönemi (0-5)
Kendi görüşleri dışındakilerin önemi yoktur. Kuralların varlığından habersizdirler. Oyunlarda ve arkadaş gruplarındaki kuralları tanırlar.
Dışsal Kurallara Bağlılık Dönem (6-12)
Çocuk kuralların değişmezliğine, kurallara uymayanlarında cezalandırılması gerektiğine inanır.
    Otoriteye kayıtsız uyar.
    Davranışın nedenini dikkate almaz.
    Davranışlarının temelinde ödüle ulaşmak ya da cezadan kaçmak vardır.
Özerklik Dönemi (12 ve üstü)
Kuralların insanlar tarafından konduğuna ve değişebileceğine inanır.
Davranışın iyi ya da kötü olması altında yatan niyete bağlıdır.

Kholberg’in Ahlak Gelişim Kuramı
Gelenek Öncesi Düzey Değerler (4-9)
Benmerkezci düşünme
Dışa bağlılık
Cezadan kaçma – Ödüle yaklaşma
Geri kalmış ülkelerin çocukları bu düzeydedir.
Dönemleri:
a.  İtaat ve Ceza Eğilimi:
Benmerkezci düşünme
Otoriteye mutlak uyum (Otorite boşluğunda yasağı deler. Sınıftan öğretmen çıkarsa kopya çeker.)
Çıkarcıdır
Kurallara inandığı için değil, cezadan kaçmak için uyar. (Cezadan kaç, ödüle koş)
Davranışın sonucuna bakarak yargıda bulunur.
    b.  Saf Çıkarcı Eğilim: (Araçsal Amaç)
        Sen bana bunu ver, bende istediğini yapayım.
        Benmerkezcidir.
Geleneksel Düzey Değer (10-15)
Başkalarının düşünce ve gereksinimleri dikkate alınır.
Toplum değerleri benimsenir.
Otorite kuralları içselleştirilir ama sorgulanmaz.
Empatik düşünce gelişir.
a.    İyi Çocuk Eğilimi – Kişilerarası Uyum:
Kendisinden beklenen roller doğrultusunda davranır.
Başkalarının görüşü ve sosyal kabulü önemlidir.
Çevreden onay ve takdir bekler.
Temel güdü grup tarafından kabul edilmektir.
b.    Yasa ve Düzen Eğilimi
Temel güdü toplumsal düzeni korumaktır.
Kurallar varsa herkes uymalıdır.

Gelenek Ötesi Düzey Değerler
İnsan hakları gözetilir.
Kişi, toplumu aşmış, üst düzey bir kişiliğe sahiptir.
Toplumun az bir kesim bu düzeye ulaşır.
a.    Sosyal Anlaşmalara ve Yasalara Uyma Eğilimi (Toplumsal Sözleşme)
    Yasalar toplum yararına çoğunluk tarafından konmalı ve değiştirilebilmelidir.
    Kişisel haklar gözetilmeli ve kurallara uyulmalıdır.
c.    Evrensel Ahlak İlkesi
Tüm insanlar eşittir.
İnsan hakları ve evrensel değerler temel ölçüttür.
Hak, adalet, özgürlük kavramları çerçevesinde doğru ve yanlışı birey belirler.

BENLİK (İNSANCIL – HÜMANİSTİK ) GELİŞİMİ
İnsan özünde iyidir ve daima merkezdedir.
Kendini gerçekleştirme eğilimindedir.

Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
Fiziksel İhtiyaç à  Güven à  Sevgi  à  Saygı  à  Kendini Gerçekleştirme

Rogers ve Benlik Kuramı  (Teröpatik Öğrenme) 
Rogers’e göre;
birey ilgi, yetenek ve özelliklerine göre özgür ortamlarda eğitilmelidir.
İnsancıl yaklaşım bireyi yalnızca dıştan görülen belirtilerine göre değil iç dünyasını da anlamak gerekir. (Fenomonoloji)
Fenomen; kendini ve dış dünyayı kendine özgü bir biçimde algılamaktır.

Benlik Kavramının Boyutları
Akademik
Sosyal
Duygusal
a.     Özbilinç: Kendini tanıma
b.     Duyguları idare edebilme
c.     Kendini güdüleme (harekete geçirme)
d.     Empati
e.     İlişkileri yürütebilme
Bedensel

Benlik Kavramını Oluşturan Kavramlar
Özben: İyiye yöneliktir.
Benlik Tasarımı: Kişinin kendini algılayış biçimi.
 

 


 

Yorum Yaz
sayaç
-->
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !